logo
OVER PLUS  -  PROGRAMMA  -  NIEUWS  -  ARCHIEF  -  LINKS  -  PERS  -  CONTACT  -  LOKATIE   

Film: La Regle du Jeu

Tegenwoordig wordt 'La Règle du Jeu' haast routinematig op lijstjes van de tien beste films aller tijden geplaatst, maar het had niet veel gescheeld of de film was kort na z'n première definitief verloren gegaan. Toen Renoirs film in 1939 werd uitgebracht, waren de reacties op z'n zachtst gezegd vijandig - er werden stoelen naar het scherm gesmeten en boze bezoekers probeerde de zaal in brand te steken. Een maand later verbood de Franse regering vertoningen van de film, omdat die een demoraliserend effect zou hebben op een land dat toch al op het randje van een oorlog stond. Renoir hermonteerde z'n prent, tot die nog maar 80 minuten duurde in plaats van z'n oorspronkelijke 110, maar dat hielp weinig. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vernietigden de Duitsers alle kopijen die ze in handen konden krijgen, en de originele negatieven werden per ongeluk gebombardeerd door de gealliëerden. Het was pas in 1956 dat een nieuwe, jonge garde filmmakers op zoek ging naar voldoende bronnen om een volledige versie van 'La Règle du Jeu' te hermonteren. Sindsdien is de prent niet meer weg te denken uit het werelderfgoed van de cinema.

Dat soort dingen gebeurt nu eenmaal af en toe: films worden gemaakt op precies het juiste of verkeerde moment (het hangt er maar van af hoe je het bekijkt), en sturen een schokgolf door de filmindustrie en de wereld. In het geval van 'La Règle du Jeu', bood Renoir een blik op een maatschappij die aan het randje van de morele uitputting stond. De regisseur hield zijn publiek een spiegel voor, en de mensen hielden niet van wat ze zagen - een jaar later brak de oorlog uit, en heel die corrupte maatschappij waar Renoir het over had, werd aan gensters geslagen. 'La Règle du Jeu' werd nu plots geherdefiniëerd als een tijdsdocument.

Het verhaal had eigenlijk uit de eerste de beste deurenkomedie kunnen komen: André Jurieux is een vliegenier die net een non-stop vlucht over de Atlantische oceaan achter de rug heeft. Bij zijn aankomst in Frankrijk is hij enkel teleurgesteld dat de vrouw waar hij van houdt, Christine, hem niet opwacht. Christine is echter getrouwd met Robert de la Cheyniest, een stinkend rijk heerschap dat er zelf een buitenechtelijke relatie op nahoudt met Geneviève, een vriendin van de familie. Onder de bedienden vindt ondertussen iets soortgelijks plaats: de dienstmeid van Christine, Lisette, ziet haar man bijna nooit omdat die als chauffeur vrijwel dag en nacht beschikbaar moet zijn, en legt het dan maar aan met de rest van het mannelijke personeel. Tijdens een lang weekend waarin al deze mensen te gast zijn bij Robert, komen die spanningen langzam maar zeker bovendrijven.

Renoir was slim genoeg om aan het begin van zijn film een tekst toe te voegen waarin hij z'n publiek verzekert dat het niet de bedoeling was om "sociale commentaar" te leveren, maar dat was een leugen waar niemand intrapte. Het ensemble dat in 'La Règle du Jeu' z'n opwachting maakt, wordt gebruikt als microkosmos voor het Frankrijk van eind jaren dertig: een samenleving waarin wel van liefde, trouw en eer gesproken wordt, maar waarin die begrippen haast volledig zijn uitgehold. Iedereen bedriegt iedereen en waarom? Omdat dat nu eenmaal de regels van het spel zijn - het sociale spel waar zowel de hogere als de lagere klasse deel van uitmaken.

Want dat is een belangrijk punt: Renoir doet hier niet zomaar een uitval naar de verdorven rijken van de samenleving, om ons te vertellen dat geld en macht corrumperen. Alle slechte eigenschappen van de nobele dames en heren in 'La Règle du Jeu', krijgen een duidelijke echo bij hun bedienden - mensen zónder geld of standing, maar ze begaan dezelfde stommiteiten, omdat ze deel uitmaken van hetzelfde spel. Geld corrumpeert niet in deze film - het leven corrumpeert. Als dusdanig is het ook verkeerd om te denken dat de regisseur zijn personages veroordeelt. Gezien het land en de tijd waarin ze bestaan, kunnen ze haast niet anders dan zijn wie ze zijn. De schuld ligt uiteindelijk (om het met een cliché uit de jaren zestig te zeggen) bij het systeem. Meteen een verklaring van de plotse populariteit die de film genoot in de VS tijdens de sixties.

Renoir vertelt ons dat alles in een minutieus geconstrueerde film, waarin hij op een zeer subtiele manier gebruik maakt van symboliek om z'n punten duidelijk te maken. Eén van de belangrijkste momenten in de film is een jachtscène, waarin een voorbode wordt gegeven van het einde. Het laatste half uur speelt zich af terwijl de bezoekers van Roberts château een toneelopvoering brengen - het gevolg is dat wanneer de spanningen een hoogtepunt bereiken en de personages elkaar letterlijk naar de keel vliegen, heel wat mensen denken dat het deel uitmaakt van de opvoering. In de samenleving van 'La Règle du Jeu', is àlles toneel, is niets echt. Op die manier weet Renoir continu scènes in elkaar te steken die bijdragen leveren aan de thematiek van de film, terwijl ze op zichzelf bekeken ook dramatisch interessant blijven. 'La Règle du Jeu' is één van die klassiekers die, afzonderlijk bekeken van historische waarde, ook simpelweg onderhoudend amusement zijn gebleven. Niemand zal zich hier hoeven te vervelen.

Het camerawerk was voor die tijd ook opmerkelijk: Renoir maakt continu gebruik van deep focus-fotografie, die ons toestaat om zowel de voorgrond als de achtergrond scherp te zien. Heel vaak laat hij de gebeurtenissen op voor- en achtergrond met elkaar contrasteren, om de twee niveau's van z'n verhaal tegelijkertijd te vertellen: de rijken staan op het voorplan, terwijl de bedienden achter hen reageren op hun acties. Renoir houdt er trouwens ook van om in één en dezelfde camerabeweging verschillende personages gelijkaardige dingen te laten doen. Tijdens de toneelopvoering aan het einde, zien we de camera van het éne koppel (André en Christine) naar het andere (Robert en Geneviève) gaan, om vervolgens weer terug te keren. Ondertussen loopt daar ook nog Octave rond, een vriend van Christine, die zich voor het toneel in een berenpak heeft gehesen en nu wanhopig op zoek is naar iemand die hem kan helpen er weer uit te geraken. We zien een conflict plaatsvinden tussen die twee koppels, terwijl Octave met zichzelf bezig is, in één camerabeweging, die overigens niet eens zo bijster ingewikkeld is. Dat is dan wat je noemt: op een economische, visueel uitgepuurde manier een verhaal vertellen.

'La Règle du Jeu' laat zich op verschillende niveau's analyseren: er werden lange essays, boeken en eindwerken over de film geschreven. Maar het mooie is, dat de prent ook gewoon op zichzelf kan staan, meer dan 65 jaar na dato, als een onderhoudend stukje werk, dat niemand hoeft af te schrikken als te ontoegankelijk of cinefiel. Veel van de beste films verbergen hun diepgang onder een aantrekkelijke oppervlakte. Zoals ook deze.

Gerelateerd:

Website: klik hier...